hkarimi.frm.ir

شيرسنگي همدان 3 هزار ساله است

شهر كنوني همدان در گذشته هاي دور ، اكباتان كهن و مركز فرمانروايي مادها و پايتخت تابستاني هخامنشيان بوده است . از آثار تاريخي آن دوره ، تنها بقايايي اندك بر جاي مانده كه «شير اكباتان » بكي از مهمترين آنهاست . «سنگ شير » يا «شير سنگي » در جنوب شهر در كنار جاده قديم همدان – ملاير قرار گرفته است . روزگاري اين شير به صورت نشسته بود؛ اما گذر ايام و رويدادهاي تاريخي آنرا به صورت خوابيده درآورده است ! در دوران حكومت مادها و هخامنشيان ، ساخت اين مجسمه ها اهميت زيادي داشت ، زيرا طلسم شهر بودند. شير همدان ، اسب شبديز (اسب سوار طاق بستان ) بيستون و ستونهاي كنگاور، از جمله بناهاي مشهور و ديدني هاي مهم ايران هستند.
ابن فقيه همداني ( به سال 282 ه.ق) در كتاب « البلدان » در توصيف اين شير مي نويسد:« از شگفتي هاي همدان ، مجسمه شيري است از سنگ بر دروازه شهر، كه گفته مي شود طلسمي است براي سرما و آن از كارهاي بليناس رومي صاحب طلسمات است . هنگامي كه قباد ، او را براي طلسم كردن آفتهاي شهر روانه كرد، گويند كه از بسياري برف و سرما ، در همدان سوار با اسبش در ميان برف غرق شد و همين كه اين طلسم را به صورت شير در آنجا كار گذاشت ، برفش كاهش يافت و كارش به شد.» ابن فضيه از بليناس به عنوان سازنده اين مجسمه نام مي برد. وي در حقيقت همان آپولونيوس تياني از دانشمندان مكتب فيثاغورس بوده كه در سده نخستين ميلادي مي زيسته و در دوران باستان از يونان به روم ، مصر ، بين النهرين ، ايران و هندوستان سفر كرده است . در طول تاريخ برخي خواسته اند اين شير سنگي را به محل ديگري ببرند . المكتفي ، خليفه عباسي در سال 291 ه. ق مي خواست آن را به بغداد منتقل كند؛ اما با مخالفت مردم شهر روبه رو شد ؛ اين واكنش و همچنين دشواري هاي حمل مجسمه سنگين موجب شد المكتفي منصرف شود.
«شير همدان » پيش از اين ، در كنار دروازه اي قرار داشت كه آن را دروازه شير مي ناميدند و از آن دروازه به راه ري مي رفته اند. جاده قديمي مالرويي نيز از همدان به ملاير و سلطان آباد ( اراك ) و سپس به ري مي رسيده است ، به همين سبب شير سنگي در معرض ديد عمومي بوده است و مسافران ، نقشه هايي براي ربودن آن طراحي مي كرده اند .
مرداويج زياري ، حاكم گيلان وقتي به شهر همدان يورش برده بود ، مي انديشيد با متلاشي كردن شير مي تواند براحتي شهر همدان را تصرف كند ، از اين رو دستور داد پاهاي پيشين شير را با پتكهاي سنگين بشكنند و بدين ترتيب مجسمه حالت اوليه خود را از دست داد.
محققان و پژوهشگران قرن نوزدهمي مانند فلاندن ، جكسن و ليدشمن مجسمه شير سنگي را اثري ساخته شده در زمان مادها (قرن 7و6 ق .م ) مي دانند؛ اما لاكهارت ، هرتسفلد و واندن برگ مدعي اند ، مجسمه توسط آپولونيوس و در زمان پارتها ساخته شده است.
مجسمه شير همدان از سنگ قهو ه اي رنگ است و 35/6 متر درازا دارد. اين مجسمه پيكري باريك اما ورزيده ، سينه اي پهن و سري بزرگ با يال مرغوله اي دارد. در قسمت پيشاني و چشمان و نيز پشت مجسمه ، ساييدگي هاي فراوان وجود دارد، اما سر بزرگ با دهان و پوزه كشيده شير، هنوز بخوبي نمايان است . نشانهاي ويژه اين مجسمه ، يال چند لايي آن با حلقه هاي تابدار است كه در سمت چپ بدن با وجود ساييدگي فراوان هنوز ديده مي شود و نيز پيكر درشت و نيرومندش با انحناهاي طبيعي و رانهاي ستبرپس پشت او كه همچنان باقي است . پهلوهايش فرو رفته و ميان باريك است و تنها 80 سانتي متر و 70 سانتي متر بلندي دارد؛ در حالي كه قسمت سر يك متر پهنا و 1/30 متر قد دارد.
شير همدان بدين لحاظ از شيرهاي دوره هخامنشيان از نقشهاي تخت جمشيد متمايز است كه شيرهاي آن دوره ،سر و تن مجسمه به هيچ وجه جداگانه نيست . در هر حال «شير سنگي همدان » يادگاري تاريخي و بر جاي مانده از دوران قديم است كه با وجود گذر زمان همچنان پابرجاست .